“మనిషిని కుర్చీ గౌరవించదు… అందులో కూర్చున్న మనిషే తన నడవడికతో దానికి గౌరవం తేవాలి.”
మనిషి పుట్టాక జోకొట్టే ఉయ్యాల తొట్టె నుంచి, కళ్లు మూశాక మోసుకెళ్లే పాడె దాకా మన చుట్టూ ఎన్నో చెక్క వస్తువులు ఉంటాయి. రక్తసంబంధాలను తెంచేసి, రాజ్యాలను బూడిద చేసి, తోటి మనిషి గొంతు కోసేలా ఉన్మాదాన్ని రగిల్చిన ఏకైక చెక్క వస్తువు… నాలుగు కాళ్ల ‘కుర్చీ’. గ్రామ సర్పంచ్ నుంచి ఢిల్లీ పీఠం దాకా రోజూ సాగే “కుర్చీలాట” శతాబ్దాల సామాజిక ఆధిపత్యం, వర్గపోరాటాలు, యుద్ధాలతో తడిసిన సుదీర్ఘ కాలక్రమ ప్రస్థానం.
ప్రాచీన యుగం: పీఠం గీసిన వర్ణరేఖ
ప్రాచీన భారతంలో నేటి నాలుగు కాళ్ల పాశ్చాత్య కుర్చీ విస్తృతంగా వాడుకలో లేనప్పటికీ, అంతకంటే తీవ్రమైన ‘ఆసన వివక్ష’ బలంగా వేళ్లూనుకుంది. చక్రవర్తులు సైతం మునుల ముందు నేలపై దర్భాసనం వేసి కూర్చున్నారని కథలు చెబుతున్నా, అట్టడుగు సమాజంపై సాగిన వివక్ష భీకరమైనది. ఆ రోజుల్లో ఉన్నత వర్ణాలతో సమానంగా అధఃస్థితులు ఆసనంపై కూర్చోవడాన్ని శిక్షార్హమైన నేరంగా పరిగణించేవారు. ఉన్నత వర్గాలు పీఠాలు, అరుగులపై దర్జాగా కూర్చుంటే… సామాన్యులు నేలమీద, దుమ్ములో పడి ఉండాలనే కట్టుబాట్లు నడిచాయి.
మొఘల్ దర్బారుల్లోనూ చక్రవర్తి ‘తఖ్త్’ అనబడే విశాల పీఠంపై ‘తఖ్త్ నషీన్’గా కొలువుదీరితే, మిగిలినవారు కార్పెట్లపైనే అణిగిమణిగి ఉండేవారు. ఆసనం సామాజిక అంతరాలను శాసించే అధికార తెరగా మారింది.
మధ్యయుగ ఐరోపా: ప్రత్యేక ఆసనం.. పరమ అధికారం
అదే కాలంలో ఐరోపా భూస్వామ్య వ్యవస్థలోనూ కుర్చీ అసాధారణ హోదాను సంతరించుకుంది. రాతి కోటల్లోని విశాలమైన హాలులో సామాన్యులు గడ్డకట్టే చలిలో నేలపై లేదా చెక్క బల్లలపై కూర్చునేవారు. ఎత్తైన వేదికపై రాజసంగా చెక్కిన ఒకే ఒక ప్రత్యేక కుర్చీ ఉండేది; అందులో భూస్వామి లేదా ప్రభువు ఆసీనులయ్యేవారు. ఆ ఆసనం సర్వాధికారాల కేంద్రమై నిలిచింది. ఆ పీఠాన్ని దక్కించుకోవడానికి అంతఃపురాల్లో అన్నదమ్ములు కుట్రలు పన్నుకున్నారు; తండ్రులను కొడుకులు చెరసాలల్లో బంధించారు; అంతర్యుద్ధాల్లో లెక్కలేనంత రక్తం పారింది.
ఆధిపత్య రూపం: ‘ది ఛైర్’ నుంచి ‘ఛైర్మన్’ దాకా
మధ్యయుగ గృహాల్లో, సభల్లో అందరికీ కుర్చీలు దక్కేవి కావు. వేదికపై ఉండే ఏకైక కుర్చీ సభాపతికి లేదా కుటుంబ పెద్దకు దక్కేది. అలా ఆ ఆసనాన్ని అధిష్టించిన వ్యక్తిని గౌరవార్థం ‘ఛైర్మన్’ (Chairman) అని పిలవడం మొదలైంది. కాలక్రమేణా బ్రిటిష్ చట్టసభలు, ఆధునిక పార్లమెంటరీ వ్యవస్థల్లోకి ఈ సంప్రదాయం ప్రవేశించింది. సభకు ఎన్నికైన పెద్దను ఆ స్థానంలో కూర్చోబెట్టి, ఆ వేదికను ‘ది చైర్’ (The Chair) అని, నడిపించే వ్యక్తిని ‘ఛైర్మన్’ లేదా ‘స్పీకర్’ అని పిలిచారు. సభలో ఎంతటి నాయకుడైనా మాట్లాడాలంటే ఆ కుర్చీ వైపు చూస్తూ “మిస్టర్ ఛైర్మన్” అని సంబోధించడం నియమమైంది. రాచరిక సింహాసనం ప్రజాస్వామ్యంలో సభాధ్యక్ష పీఠంగా రూపాంతరం చెందినా, ఆ ఆసనానికి ఉన్న అధికారిక ప్రాధాన్యం చెక్కుచెదరలేదు.
19వ శతాబ్దం: ‘కుర్సీ నషీన్’
బ్రిటిష్ పాలనలో కుర్చీ అధికార దర్పానికి ప్రధాన సాధనమైంది. భారతీయులు సాంప్రదాయికంగా నేలపై కూర్చునే పద్ధతిని హీనంగా చూపిస్తూ, కుర్చీని తెల్లదొరలు తమ పరిపాలనా దర్పానికి ప్రతీకగా మార్చారు. మొఘలుల నాటి పర్షియన్ పరిపాలనా పదబంధమైన ‘కుర్సీ నషీన్’ (ఆసనాన్ని అధిష్టించే హక్కుగల వ్యక్తి) అనే భావనను తమ అధికార నిబంధనల్లోకి తీసుకువచ్చారు. 1857 తిరుగుబాటు అనంతరం, కలెక్టర్ ఎదుట కుర్చీలో కూర్చునే అర్హత ఉందో లేదో తేల్చేందుకు ‘సనద్-ఎ-కుర్సీ నషీనీ’ అనే అధికారిక ధ్రువీకరణ పత్రాలు జారీ చేశారు. ఆ అధికార పత్రం లేకపోతే ఎంతటి జమీందారైనా తెల్లదొర ముందు నేలపైనే కూర్చోవాలి, లేదా చేతులు కట్టుకుని నిలబడాల్సిందే.
1947 స్వతంత్ర భారతం: నేలమీద నుంచి ఎగిసిన ఆత్మగౌరవం
దేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చి, రాజ్యాంగం అమల్లోకి రావడంతో పీఠాల వివక్షా పునాదులు బద్దలయ్యాయి. తరతరాలుగా రచ్చబండల వద్ద, పెత్తందార్ల గడపల ముందు సమాన ఆసనం నిరాకరించబడిన వర్గాల చేతికి ఓటు అనే వజ్రాయుధం దొరికింది. ఏ కుర్చీల వద్ద నిలబడటానికే అనుమతి కరువైందో, అదే కుర్చీలను సర్పంచులుగా, సొసైటీ ఛైర్మన్లుగా, చట్టసభల స్పీకర్లుగా వారు సగర్వంగా అధిష్టించారు.
వర్తమానం: దిగజారుతున్న నైతిక విలువలు
కాలం మారుతున్న కొద్దీ సేవకు ప్రతీకగా ఉండాల్సిన కుర్చీ, నేడు అవినీతికి నిలయంగా మారుతోంది. ఆ పదవిని దక్కించుకోవడానికి కొందరు చేసే రాజకీయాలు, ప్రజాస్వామ్య స్ఫూర్తిని దెబ్బతీస్తున్నాయి. కేవలం పదవి దాహంతో స్వార్థం పెరిగిపోయి, నైతిక విలువులు మసకబారిపోవడం ఎంతో బాధాకరం.
ఒకప్పుడు కేవలం విశ్రాంతికి పుట్టిన ఆసనం… కాలక్రమేణా అధికార దర్పానికి, స్వార్థానికి ప్రతీకగా మారడం విషాదం. ఈ భూమిపై శాశ్వతంగా నిలిచిన చక్రవర్తి కానీ, ఎప్పటికీ బతికిన పాలకుడు కానీ లేరు. జననానికి, మరణానికి మధ్య సాగే ఈ చిన్న జీవితంలో, పదవి పిచ్చి కోసం మనిషి తన మంచి మనసును కోల్పోతున్నాడు.
అధికారం తెచ్చే మమకారంలో వ్యక్తిత్వాన్ని కోల్పోతే, ఆ సింహాసనం కూడా అర్థం లేకుండా పోతుంది. నిజాయితీగా నడచి ప్రజల మనసులు గెలుచుకుంటేనే ఆ పీఠానికి నిజమైన విలువ వస్తుంది. అలా కాకుండా కేవలం స్వార్థంతో ముందుకు వెళ్తే అది ఎవరికీ మంచిది కాదు. ఈ వాస్తవాన్ని గ్రహించి, మానవత్వంతో, నైతికతతో ముందుకు సాగడమే నిజమైన నాయకత్వం!