మౌనానికి శబ్దం… కాలానికి యంత్రం: అద్భుతాల దర్శకుడు సింగీతం   

నివాళి వ్యాసం

భారతీయ చలనచిత్ర జగత్తులో ఓ అద్భుత శకం మూగబోయింది. సినిమా అంటే ఒక్క వినోదం మాత్రమే కాదని, అది అంతులేని ఊహాశక్తికి దృశ్యరూపమని నిరూపించిన మహోన్నత సృష్టికర్త సింగీతం శ్రీనివాసరావు. నిశ్శబ్దంతో నవ్వులు పూయించి, కాల యంత్రంతో భవిష్యత్తును కళ్లముందు నిలిపారు ఆయన.  సాంకేతిక పరిమితులనే సవాలు చేస్తూ వెండితెరపై వింతలూ విశేషాలూ ఆవిష్కరించిన ఆ ప్రయోగాల బ్రహ్మరథం అక్టోబర్ 4న శాశ్వతంగా ఆగింది. భాషా సరిహద్దులను చెరిపేసి భారతీయ సినీ ఖ్యాతిని విశ్వవ్యాప్తం చేసిన ఆ కళాతపస్వి నిష్క్రమణతో సినీ లోకం తీవ్ర శోకసంద్రంలో మునిగిపోయింది.

శారదానికేతనంలో మొగ్గ తొడిగిన సంగీత ప్రతిభ

సింగీతం శ్రీనివాసరావు 1931 సెప్టెంబరు 21న నెల్లూరు జిల్లాలో జన్మించారు. ఆయన తండ్రి రామచంద్రరావు బ్యాంకు ఉద్యోగి కాగా, తల్లి జానకమ్మ శాస్త్రీయ సంగీత విద్వాంసురాలు. తల్లి నుంచి అబ్బిన సంగీత సంస్కారమే చిన్ననాటే ఆయనను లలిత కళల వైపు నడిపించింది. భౌతికశాస్త్రంలో డిగ్రీ పూర్తి చేసినప్పటికీ, ఆయన దృష్టి కళారంగం వైపే సాగింది. తొలినాళ్లలో ప్రముఖ సంగీత విద్వాంసుడు ఎస్వీ వెంకట్రామన్ వద్ద శిష్యరికం చేసి సంగీత దర్శకత్వ మెళకువలు ఔపోసన పట్టారు. ఆ సంగీత పరిజ్ఞానమే ఆయన దర్శకత్వం వహించిన ప్రతి చిత్రంలోనూ దృశ్యానికి, శబ్దానికి మధ్య అద్భుతమైన లయను సాధించేందుకు బలమైన పునాదిగా నిలిచింది.

కేవీ రెడ్డి శిష్యరికం… దర్శకత్వ ప్రస్థానానికి తొలి మెట్టు

తెలుగు సినిమా క్లాసిక్ ‘మాయాబజార్’ సృష్టికర్త కేవీ రెడ్డి వద్ద అసోసియేట్ డైరెక్టర్‌గా చేరడం సింగీతం జీవితంలో కీలక మలుపు. ‘మాయాబజార్’, ‘పెళ్లినాటి ప్రమాణాలు’, ‘జగదేకవీరుని కథ’ వంటి ఆణిముత్యాలకు పనిచేస్తూ స్క్రిప్ట్ రచన, దర్శకత్వ విభాగాలపై పట్టు సాధించారు. కేవీ రెడ్డి వద్ద అలవర్చుకున్న క్రమశిక్షణ, సాంకేతిక నైపుణ్యం ఆయనను స్వతంత్ర దర్శకుడిగా తీర్చిదిద్దాయి. 1972లో ‘నీతి-నిజాయితి’ చిత్రంతో దర్శకుడిగా ప్రస్థానం ప్రారంభించిన సింగీతం, ఆ తర్వాత ‘జమీందారుగారి అమ్మాయి’, ‘అమెరికా అమ్మాయి’, ‘పంతులమ్మ’, ‘సొమ్మొకడిది సోకొకడిది’ వంటి విజయవంతమైన చిత్రాలతో తనకంటూ ప్రత్యేక గుర్తింపును సంపాదించుకున్నారు.

నిశ్శబ్దం నుంచి సైన్స్ ఫిక్షన్ దాకా… వెండితెరపై సాహసోపేత ప్రయోగాలు

సింగీతం శ్రీనివాసరావు పేరు తలవగానే గుర్తుకొచ్చేది సరిహద్దులు లేని ఆలోచనలు. టాకీ యుగం మొదలైన అర్ధ శతాబ్దం తర్వాత, ఒక్క సంభాషణ కూడా లేకుండా కేవలం నటీనటుల హావభావాలు, శబ్దాలతో కమల్ హాసన్‌తో రూపొందించిన ‘పుష్పక విమానం’ ప్రపంచ సినీ రంగాన్నే విస్మయపరిచింది. నిరుద్యోగం, పేదరికం వంటి సామాజిక సమస్యలను మూకీ రూపంలో హాస్య-విషాదాల మేళవింపుగా తీర్చిదిద్దిన తీరు అద్వితీయం.

హాలీవుడ్ చిత్రాలకే పరిమితమనుకున్న టైమ్ ట్రావెల్ కాన్సెప్ట్‌ను భారతీయ సంస్కృతికి అన్వయిస్తూ నందమూరి బాలకృష్ణతో తెరకెక్కించిన ‘ఆదిత్య 369’ భారతీయ చిత్రసీమలోనే తొలి పూర్తి స్థాయి సైన్స్ ఫిక్షన్ చిత్రాలలో ఒకటిగా చరిత్రకెక్కింది. కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్ అందుబాటులో లేని ఆ రోజుల్లోనే శ్రీకృష్ణదేవరాయల స్వర్ణ యుగాన్ని, విధ్వంసకర భవిష్యత్తును కేవలం ఫిజికల్ సెట్లు, కెమెరా ట్రిక్కులతో చూపించి ఆశ్చర్యపరిచారు.

అలాగే ‘అపూర్వ సహోదరులు’ చిత్రంలో కమల్ హాసన్‌ను మరుగుజ్జుగా చూపించడానికి ప్రత్యేక కోణాలు, గుంతలు, ఫోర్స్‌డ్ పెర్స్పెక్టివ్ వంటి విధానాలను వాడి చేసిన ప్రయోగం అపూర్వం. నలుగురు కవలల సంక్లిష్ట కథాంశంతో తెరకెక్కించిన ‘మైఖేల్ మదన కామరాజు’ స్క్రీన్‌ప్లే విన్యాసాలకు పరాకాష్టగా నిలిచింది. ఇక జానపద చిత్రాల శకం ముగిసిపోయిందనుకున్న వేళ ‘భైరవద్వీపం’తో మాయామహళ్లను, అద్భుత శక్తులను వెండితెరపై నిలిపి ఆ ప్రక్రియకు సరికొత్త ఊపిరి పోశారు. సుధా చంద్రన్ నిజ జీవిత పోరాటాన్ని ‘మయూరి’గా మలచి ఆత్మవిశ్వాసానికి దృశ్యరూపం ఇచ్చారు.

కమల్ హాసన్‌తో స్వర్ణ ద్వయం… బహుభాషా ప్రాభవం

సింగీతం శ్రీనివాసరావు – కమల్ హాసన్ కలయిక దక్షిణాది సినిమాకే గర్వకారణం. ఒకరి సృజనకు మరొకరు తోడై ‘రాజా పార్వై’, ‘పుష్పక విమానం’, ‘అపూర్వ సహోదరులు’, ‘మైఖేల్ మదన కామరాజు’, ‘మగళిర్’ వంటి అజరామర చిత్రాలను అందించారు. కేవలం తెలుగు, తమిళానికే పరిమితం కాకుండా కన్నడ కంఠీరవ రాజ్‌కుమార్‌తో ‘భాగ్యద లక్ష్మి బారమ్మ’ వంటి బ్లాక్‌బస్టర్లు తీసి కన్నడ చిత్రసీమలో సరికొత్త రికార్డులు నెలకొల్పారు.

అవార్డుల గౌరవం… అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి

సింగీతం సృజనాత్మక ప్రతిభకు అనేక జాతీయ, రాష్ట్ర స్థాయి పురస్కారాలు లభించాయి:

• జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు: ‘పుష్పక విమానం’ చిత్రానికి గాను సంపూర్ణ వినోదాన్ని పంచే ఉత్తమ ప్రజాదరణ పొందిన చిత్రంగా జాతీయ అవార్డు దక్కింది.
• నంది పురస్కారాలు: ‘మయూరి’, ‘ఆదిత్య 369’, ‘బృందావనం’, ‘భైరవద్వీపం’ చిత్రాలకు ఉత్తమ చిత్రం, ఉత్తమ దర్శకుడు, ఉత్తమ స్క్రీన్‌ప్లే రచయిత విభాగాల్లో నంది అవార్డులు వరించాయి.
• జీవిత సాఫల్య పురస్కారాలు: భారతీయ చలనచిత్ర రంగానికి చేసిన సేవలకు గాను ఫిల్మ్ ఫెడరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా లైఫ్‌టైమ్ అచీవ్‌మెంట్ పురస్కారంతో పాటు, సైమా (SIIMA) లైఫ్‌టైమ్ అచీవ్‌మెంట్ అవార్డు దక్కింది.

చివరి క్షణం వరకూ సినిమానే శ్వాసగా…

తొంభై ఏళ్లు దాటిన వయసులోనూ సినిమాపై ఆయన చూపిన తపన అసాధారణం. ‘ప్రాజెక్ట్ కే’ (కల్కి 2898 AD) వంటి భారీ సైన్స్ ఫిక్షన్ చిత్రానికి మార్గదర్శకుడిగా వ్యవహరించడమే కాకుండా, తన తొంభై నాలుగు ఏళ్ల వయసులో కూడా సంగీత ఫాంటసీ చిత్రం ‘సింగ్ గీతం’ దర్శకత్వ బాధ్యతలు చేపట్టి తనలోని నిరంతర విద్యార్థిని చాటుకున్నారు. నటన, రచన, సంగీతం, దర్శకత్వం… ఇలా ఏ విభాగంలో చూసినా చెరగని సంతకం చేసిన సింగీతం శ్రీనివాసరావు భౌతికంగా మన మధ్య లేకపోయినా, ఆయన వెండితెరపై ఆవిష్కరించిన అద్భుతాలు తరతరాల ప్రేక్షకులను, సినీ రూపకర్తలను నిరంతరం ప్రభావితం చేస్తూనే ఉంటాయి. దృశ్య మాధ్యమానికి సరికొత్త పరిమాణాన్ని జోడించిన ఆ కళాతపస్వికి యావత్ సినీ లోకం ఘనమైన అశ్రునివాళి అర్పిస్తోంది.